08/21 2018

KHI SAI LẦM CỦA LỊCH SỬ KHIẾN MOURINHO PHÁ VỠ NGUYÊN TẮC CỦA CHÍNH MÌNH

Lần “bắn trượt” ở Brighton của Mourinho hôm qua lại có thể là một điểm để mổ xẻ một quá trình, mà trong đó, lỗi của khách quan cũng có. Mourinho vừa là thủ phạm, vừa là nạn nhân của thất bại. Chỉ có điều, ông ta có biết mình là nạn nhân hay không mà thôi.

Một trận thua chẳng đủ nói lên điều gì. Man United trước khi Mourinho tới cũng đã từng thua những trận bẽ bàng rồi. Man United ở thời Ferguson cũng từng thua những trận đáng hổ thẹn. Chẳng có một thiện xạ nào trên đời này dám tự tin mình chưa bao giờ bắn trượt. Và sẽ không ai nhìn vào một lần bắt trượt để rồi phê phán bằng cảm tính cả một quá trình.

Nhưng lần “bắn trượt” ở Brighton của Mourinho hôm qua lại có thể là một điểm để mổ xẻ một quá trình, mà trong đó, lỗi của khách quan cũng có. Mourinho vừa là thủ phạm, vừa là nạn nhân của thất bại. Chỉ có điều, ông ta có biết mình là nạn nhân hay không mà thôi.

KHI MOURINHO BẺ GÃY NGUYÊN TẮC CỦA MÌNH

Trước khi vội vàng phê bình, chê bai, khen ngợi, cổ vũ cả Mourinho lẫn những dòng tôi viết trên này, chúng ta hay hượm lại cùng nhau, chậm lại một chút, để trả lời câu hỏi: “Bạn có biết Vitor Frade là ai không?”.

Tra cứu có thể giúp bạn biết được Vitor Frade là một người Bồ Đào Nha, sinh năm 1944, có liên quan đến bóng đá. Chấm hết. Thành tích? Không tìm ra. Thành tựu? Không tìm ra. Nhưng ghi nhận? Có thể bạn sẽ tìm thấy nó bằng cách nào đó.

Ngắn gọn, Vitor Frade được coi là một professor nhiều hơn là một HLV bóng đá. Ông ta được tôn lên bậc thầy của Mourinho, Villas-Boas, Vitor Pereira… Thứ ông ta tạo ra gắn rất chặt với bóng đá hiện đại ngày hôm nay, và nó được gọi tên là “Học thuyết chu kỳ hoá chiến thuật” với trọng tâm chủ yếu là các phương thức chiến dịch hoá cách chơi bóng thông qua việc kiến tạo nên mô hình trận đấu (Game Model). Học thuyết này không chỉ liên quan đến những gì diễn ra trên sân, với các phương án chiến thuật, nhân sự… đơn thuần mà nó còn gắn liền với cả những hoạt động chuẩn bị cho trận đấu từ nhiều ngày trước đó.

Mourinho rất thích phá vỡ những nguyên tắc của mình dù cho nó đúng

Theo lý thuyết của Vitor Frade, việc tập luyện phải dẫn tới mục tiêu học và hiểu cách chơi bóng nhất định bởi vì bất kỳ lối chơi nào cũng đều có thể khái quát lại thành phương pháp luận. Việc áp dụng “chu kỳ hóa” trong huấn luyện chính là nền tảng cho việc lên ý tưởng trận đấu và tổ chức nó thành các phương pháp có hệ thống nhằm mục đích chiến dịch hoá ở cấp độ nhóm, khu vực, liên khu vực, phân cấp trong khu vực và cả cấp độ cá nhân. Nói theo Frade, “chu kỳ hóa” giúp đưa ra những yêu cầu mạch lạc cho việc cụ thể và chi tiết hoá ý tưởng chơi bóng.

Với nhiều nguyên tắc và tiêu chuẩn, để nói về chu kỳ hoá chiến thuật của Frade sẽ phải mất rất nhiều thời gian và biên soạn thành cả 1 giáo trình. Nhưng cụ thể, ở việc huấn luyện, phân chia thời gian huấn luyện, chúng ta có thể thấy nó khoa học ra sao. Ngày thứ Hai đầu tuần, với Frade, đó là ngày nghỉ. Thứ ba: ngày hồi phục cụ thể với các bài tập rõ ràng trong thời gian ngắn, điển hình như bài 3 vs 3. Thứ tư là ngày của các nguyên tắc phụ và nguyên tắc phụ của phụ nhằm tăng cường sức mạnh cơ bắp. Thứ năm, ngày của các nguyên tắc bao trùm và nguyên tắc phụ của nó nhằm tăng cường sức bền cơ bắp. Thứ Sáu: ngày của các nguyên lý phụ nhằm tăng cường tốc độ. Thứ Bảy là ngày hồi dưỡng và kích hoạt hoá. Chủ nhật, tất nhiên, đó là ngày ra sân.

Các nguyên tắc kể trên, khi không được diễn giải chi tiết, sẽ làm lỗ tai chúng ta lùng bùng. Nhưng nó là khoa học và thứ khoa học ấy Mourinho đã theo đuổi suốt cả sự nghiệp của mình. Đòi hỏi của Frade là cầu thủ đã ra sân phải đạt được tối đa (tương đối) cường độ và sức mạnh của mình. Các đội bóng Mourinho từng trải qua đều chơi bóng như thế, với cường độ và sức mạnh khủng khiếp. Đó chính là do Mourinho tuân thủ cực nghiêm ngặt nguyên tắc của Frade, nguyên tắc mà Mourinho được học và thấm nhuần từ khá sớm và áp dụng nó lần đầu tiên khi huấn luyện Porto.

Bây giờ chúng ta quay lại với trận đấu vừa rồi của Man United. Nếu nhìn lại những pha bóng của Man United, chúng ta nhận ra rằng có những cầu thủ áo đỏ không có được cường độ và sức mạnh tối đa (tương đối) theo mục tiêu đề ra của học thuyết chu kỳ hoá chiến thuật. Chính sự bạc nhược này làm Man United thất bại, chứ không chỉ là những sai lầm đơn thuần. Khi thể lực không đạt được tối ưu, độ rướn sẽ kém hẳn, và khả năng thi triển những kỹ năng cá nhân cũng bị ảnh hưởng trầm trọng. Nói tóm lại, họ (các cầu thủ Man United) đã không thể trình diễn (perform) được thứ bóng đá theo đúng yêu cầu Mourinho đề ra.

Trong lý thuyết chiến thuật của mình, Mourinho luôn đòi hỏi phải có động thái tạo áp lực ngay lập tức khi vừa mất bóng. Song song với việc đó, khi có bóng, ông luôn yêu cầu phải có ít nhất 1 cầu thủ “an toàn” (safety player) ở phía sau lưng và xung quanh người cầm bóng. Đặc biệt, Mourinho chú trọng đến cầu thủ an toàn sau lưng người cầm bóng để nếu người cầm bóng ấy để mất bóng, chính cầu thủ an toàn này là đối tượng đầu tiên tham gia tạo áp lực. Ngoài ra, cầu thủ an toàn cũng là phương án để người cầm bóng chuyền về khi gặp tình huống khó khăn. Và nếu xem lại trận thua Brighton hôm 19/08/2018 vừa rồi, chúng ta có thể nhìn thấy nhiều tình huống, cầu thủ an toàn của Mourinho đã mất tích. Cụ thể, ở đầu hiệp 2, có 1 tình huống Pogba lùi sâu về và có bóng chếch sang phía biên trái. Phía Brighton tạo áp lực bằng 2 cầu thủ lao vào áp sát và phong toả. Pogba, với kỹ thuật cá nhân rất tốt, chuyền bóng vào trung lộ (phương án mạo hiểm nhưng lại là duy nhất lúc này) cho Bailly. Bailly mất hai nhịp mới khống chế được bóng và suýt nữa mất bóng khi đối thủ lao lên tạo áp lực. Xem lại, ta thấy họ hoàn toàn đơn lẻ, bị chia cắt và không hề an toàn. Chúng ta có thể khen Brighton đã chơi tốt nhưng phải thừa nhận, chính sự bạc nhược của các cầu thủ Man United đã tạo điều kiện cho Brighton làm vậy.

Bây giờ, chúng ta quay lại với câu chuyện của Pogba. Tất cả chúng ta đều thấy rõ, Pogba đang chơi dưới phong độ ở Man United. Đổ lỗi ư? Trở về muộn sau World Cup, không có thời gian luyện tập để phục hồi. Đúng. Nhưng tại sao Mourinho vẫn để Pogba ra sân? Đơn giản, bây giờ Pogba mới là “ông chủ” của Man United chứ không phải Mourinho.

Khi Pogba nói “có những điều tôi không thể nói ra, vì nói ra tôi sẽ bị phạt”, một tay bút của tờ Telegraph đã phân tích là “ai phạt Pogba? BGĐ Man United ư? Không. Với họ, anh là ngôi sao số 1. Mourinho ư? Không, Mourinho không còn đủ tầm chi phối Pogba ở Old Trafford nữa rồi. Chỉ có thể là 1 người: chủ tịch Barca”. Tay bút ấy suy luận kiểu có thể Pogba đã có thoả thuận ngầm với Barca mà nếu lộ ra, anh ta sẽ bị phạt tiền. Suy luận này có vẻ dẩm dớ nhưng nó đúng ở chỗ: Mourinho đang không có đủ tầm quyết định ở Man United. Trước ngôi sao lớn nhất là Pogba, Mourinho vẫn phải chịu nhún. Dễ hiểu, với Man United và giới chủ của nó, Pogba là một tài sản, một biểu tượng. HLV có thể bị thay còn biểu tượng được nhắm để xây dựng huyền thoại thì không bao giờ. Và ở Man United, sau Ferguson, chẳng một HLV nào đủ tầm để được xây dựng thành huyền thoại vượt mọi cầu thủ ngôi sao cả, ít nhất là tính cho đến lúc này.

Mou đang không mấy thành công ở Man Uinted

Như vậy, thoả hiệp có phần nhún nhường (nhưng vẫn cố tìm cớ để phản đòn như việc nói kháy về vụ phạt Martial) của Mourinho đã khiến nguyên tắc của ông bị phá vỡ. Xưa nay, dưới triều đại Mourinho, chưa đủ sung sức, chưa sẵn sàng tâm lý, chưa thuyết phục HLV về chất lượng thì ngồi dự bị đi, đừng nói nhiều. Nhưng ông phải bẻ gãy nguyên tắc ấy vì Pogba và gã đầu tàu kia có thể khiến cả một hệ thống bị đổ sụp.

VÀ LỰA CHỌN SAI LẦM CỦA LỊCH SỬ

Nhắc đến Vitor Frade ở trên, chúng ta cũng không thể nhắc tới một con người khác, nổi danh và nhiều thành tích hơn Frade trăm lần. Người đàn ông ấy sinh năm 1945, tôn thờ và xây dựng thành công thứ bóng đá mẫn cảm nhưng vẫn thực dụng. Tên ông là Jupp Heynckes: cái tên này không cần chú thích nhiều.

Nhưng có một điều ít ai nhắc tới khi kể về Heynckes. Đó chính là thứ “chu kỳ hoá chiến thuật”. Heynckes không đặt tên cho triết lý của mình nhưng ông phát triển nó song song và vô cùng tương đồng với Frade. Chỉ có điều, Frade viết thành giáo trình còn ông thực thi nó trên sân cỏ, mà thành tựu nhất chính là thời kỳ 2011-13 ở Bayern Munich, thời kỳ đủ khiến Heynckes trở nên bất tử với CLB vùng Bavaria này.

Heynckes khác hẳn (một cách vượt trội) so với nhiều HLV bậc thầy của bóng đá chuyển đổi nhanh trạng thái ở chỗ ông chi tiết hoá rất cụ thể 4 trạng thái trên sân (xem hình minh hoạ). Heynckes gọi nó là “chu trình trận đấu” với 4 pha “Tổ chức phòng ngự” – “Chuyển đổi tấn công” – “Tổ chức tấn công” – “Chuyển đổi phòng ngự”. Các đòi hỏi cho từng pha này là rất cụ thể và nó rất tương đồng với triết lý của Mourinho. Điển hình là ở Chuyển đổi phòng ngự, tại pha này, Heynckes yêu cầu cầu thủ phải “ngăn ngừa đối thủ phát triển bóng để đoạt lại bóng hoặc lập tức phòng ngự có tổ chức, cấu trúc chặt chẽ”. Nó rất giống với cách Mourinho đòi hỏi cầu thủ tạo áp lực ngay khi mất bóng nhưng phần còn lại cũng phải tổ chức co gọn, cân bằng và chặt chẽ. Hành vi tạo áp lực để đoạt bóng là xông xáo nhưng rất mạo hiểm bởi nếu thất bại, đội bóng có thể mất 1 người ở khu vực điểm nóng. Do đó, phải có hoạt động cấu trúc lại hệ thống phòng ngự là để dự phòng. Và chính câu chuyện này khiến chúng ta suy nghĩ đến sai lầm của lịch sử, sai lầm khi duyên số đã sắp đặt con người không đúng vào vị trí của họ ở thời điểm nào đó.

Heynckes nghỉ ở Bayern, kỳ nghỉ hưu mà chính ông không biết (Bayern thông báo trước cả Heynckes) và CLB cần người kế tục. Lối đá của Bayern khi đó vẫn là mẫn cảm pha lẫn thực dụng, đúng thứ triết lý của Heynckes. Nhưng sự thèm muốn mẫn cảm đã khiến họ chọn Pep Guardiola. Và việc run rủi đến với Bayern cũng là thất bại của cả hai bên. Bayern chỉ vô địch Bundesliga là nhiệm vụ phải đạt được. Còn Bayern không vô địch Champions League là thất bại toàn tập của cả BGĐ lẫn Pep Guardiola.

Dường như Mourinho nên chọn Bayern Munich thay vì Man United

Lẽ ra, ở thời điểm đó, thời điểm 2013, Bayern nên chọn Mourinho. Là học trò của Frade, Mourinho quá tương đồng với triết lý của Heynckes và đủ sức tiếp tục phát triển mình cũng như xây dựng Bayern hùng mạnh hơn nữa nhờ vào tính chiến đấu và thực dụng, một thứ rất “chu kỳ hoá” và cũng rất Đức. Đặc biệt, ở thời điểm 2013 ấy, Mourinho mới vừa rời khỏi Real với những thất vọng cực cụ thể từ cả hai phía. Thử nghiệm với 1 CLB muốn chơi bóng đẹp mắt của Mourinho đã thất bại và ông cần được quay lại với chính bản thể của mình. Nhưng ông lại đến Chelsea (vì Bayern không chọn ông), một CLB cũng đang thèm bóng đá đẹp. Và rồi giờ đây, ở Man United, nơi cái đẹp đã được ngợi ca hàng thập kỷ rồi, Mourinho đang bế tắc thực sự.

Trong khi đó, Pep Guardiola chọn lựa Bayern cũng không phải là lựa chọn đúng dù dưới thời của ông, Bayern chơi rất đã mắt. Nhưng rõ ràng, cái nhuần nhuyễn của bóng đá đẹp kiểu Pep không thể phù hợp trong môi trường của một Bayern đã quen với tính thực dụng và sức mạnh khá lâu rồi. Ở thời điểm ấy, Ferguson lại mới nghỉ hưu và Man United rõ ràng là CLB phù hợp hơn với Guardiola. Nhưng lịch sử đã không lựa chọn như vậy, lịch sử bắt họ đi theo những ngã rẽ của nó, để thực thi những sứ mệnh mà nó giao phó cho họ.

Nếu 5 năm trước Mourinho tới Bayern và Pep Guardiola tới Old Trafford, có lẽ đã có 1 trận chung kết phục thù lại năm 1999 bi hùng. Và biết đâu, khi ấy Frade sẽ lên ngôi thực sự, được vinh danh khi triết lý của ông tạo nên diện mạo và cá tính của một CLB hùng mạnh nhất nước Đức cũng như châu Âu, bởi vì nó song hành và tương đồng với một bậc thầy nơi đó: Jupp Heynckes./

Leave a Comment